Το σπαθόχορτο είναι από εκείνα τα φυτά που δεν χρειάζονται πολλή φασαρία για να τα προσέξεις.
Αρκεί να το συναντήσεις ανθισμένο, με τα μικρά κίτρινα άνθη του να φωτίζουν μια άκρη του χωραφιού, ένα πρανές ή ένα ξηρικό σημείο του κήπου.

Η επιστημονική του ονομασία είναι Hypericum perforatum L. και είναι γνωστό διεθνώς ως St. John’s wort. Πρόκειται για πολυετές ποώδες φυτό, με χαρακτηριστικά κίτρινα άνθη και μικρά “διάφανα” στίγματα στα φύλλα, που φαίνονται όταν τα κρατήσουμε στο φως. Αυτά τα στίγματα είναι ένα από τα στοιχεία που βοηθούν στην αναγνώρισή του.

Πού αγαπά να μεγαλώνει
Το σπαθόχορτο προτιμά φωτεινές θέσεις, ανοιχτούς χώρους και εδάφη που στραγγίζουν καλά. Δεν αγαπά την υπερβολική υγρασία ούτε τα βαριά, μόνιμα βρεγμένα χώματα. Σε έναν κήπο μπορεί να σταθεί σε ηλιόλουστη γωνιά, σε παρτέρι με αρωματικά ή σε πιο φυσική ζώνη, εκεί όπου δεν ζητάμε από κάθε φυτό να είναι “τακτοποιημένο”.

Χρειάζεται όμως μέτρο. Σε ορισμένες περιοχές του κόσμου το σπαθόχορτο θεωρείται επεκτατικό ή προβληματικό φυτό, επειδή μπορεί να εξαπλωθεί και να ανταγωνιστεί την αυτοφυή βλάστηση. Επίσης αναφέρεται ως τοξικό για ζώα βοσκής όταν καταναλωθεί σε μεγάλες ποσότητες. Για μικρούς κήπους, αυτό σημαίνει απλώς ότι το παρατηρούμε και δεν το αφήνουμε να σπέρνει ανεξέλεγκτα παντού.

Καλλιέργεια στον κήπο
Η καλλιέργειά του δεν είναι δύσκολη, αρκεί να σεβαστούμε τον φυσικό του χαρακτήρα.
Το σπαθόχορτο δεν είναι φυτό που θέλει πολύ πλούσιο έδαφος ή συνεχές πότισμα. Αντίθετα, σε πολύ “καλοταϊσμένα” χώματα μπορεί να δώσει περισσότερη βλάστηση, αλλά όχι απαραίτητα καλύτερη ποιότητα φυτικού υλικού.

Συνήθως βοηθά:

να φυτεύεται σε θέση με αρκετό ήλιο,
να αποφεύγεται η υπερβολική υγρασία,
να υπάρχει καλός αερισμός γύρω από τα φυτά,
να γίνεται ελαφρύ καθάρισμα μετά την ανθοφορία, αν δεν θέλουμε έντονη αυτοσπορά.
Αν το καλλιεργούμε σε γλάστρα, προτιμάμε υπόστρωμα που στραγγίζει καλά και δοχείο με σωστές οπές αποστράγγισης. Το συχνότερο λάθος δεν είναι η έλλειψη φροντίδας, αλλά η υπερβολή της.

Πότε συλλέγουμε
Το σπαθόχορτο συλλέγεται όταν είναι ανθισμένο. Παραδοσιακά, η συλλογή γίνεται σε ξηρή, ηλιόλουστη ημέρα, αφού έχει φύγει η πρωινή υγρασία. Δεν συλλέγουμε βρεγμένα φυτά, γιατί η υγρασία δυσκολεύει την αποξήρανση και μπορεί να υποβαθμίσει το υλικό.

Για οικιακή χρήση, κόβουμε κυρίως τις ανθισμένες κορυφές, δηλαδή άνθη και τρυφερό επάνω μέρος του φυτού. Δεν ξεριζώνουμε. Δεν παίρνουμε όλο το φυτό από ένα σημείο. Αφήνουμε πάντα αρκετά άνθη για τα έντομα, για τη φυσική ανανέωση και για να συνεχίσει ο τόπος να έχει ζωή. Μελέτες για την ποιότητα και την απόδοση του φυτικού υλικού δείχνουν ότι το στάδιο ανθοφορίας επηρεάζει σημαντικά την περιεκτικότητα σε δραστικά συστατικά, γι’ αυτό η συλλογή δεν είναι απλώς “κόβω όταν το δω”, αλλά θέμα σωστού χρόνου.

Πώς το αποξηραίνουμε
Η αποξήρανση θέλει σκιά, αέρα και υπομονή.

Δένουμε μικρά ματσάκια και τα κρεμάμε ανάποδα σε σκιερό, καθαρό και καλά αεριζόμενο χώρο. Εναλλακτικά, απλώνουμε το φυτικό υλικό σε λεπτή στρώση πάνω σε καθαρό χαρτί ή σήτα. Αποφεύγουμε τον δυνατό ήλιο, γιατί μπορεί να αλλοιώσει το χρώμα και την ποιότητα του βοτάνου.

Το υλικό είναι έτοιμο όταν έχει ξεραθεί καλά, χωρίς να κρατά υγρασία στο εσωτερικό του. Τότε φυλάσσεται σε γυάλινο βάζο που κλείνει καλά, μακριά από φως, ζέστη και υγρασία.

Εδώ αξίζει να θυμόμαστε κάτι απλό: η καλή αποξήρανση δεν φαίνεται μόνο στην όψη. Φαίνεται και στο άρωμα, στην καθαρότητα και στο ότι το βότανο δεν “βαραίνει” από κρυφή υγρασία.

Παραδοσιακές χρήσεις και προσοχή
Το σπαθόχορτο έχει μακρά παρουσία στη λαϊκή βοτανοθεραπεία. Χρησιμοποιείται παραδοσιακά σε ροφήματα, εκχυλίσματα, βάλσαμα και έλαια. Όμως εδώ χρειάζεται καθαρή διάκριση: άλλο η καλλιέργεια και η συλλογή ενός βοτάνου, άλλο η θεραπευτική χρήση του.

Το σπαθόχορτο είναι γνωστό ότι μπορεί να αλληλεπιδράσει με πολλά φάρμακα. Οι αλληλεπιδράσεις αυτές μπορεί να μειώσουν τη δράση ορισμένων φαρμάκων ή να αυξήσουν τον κίνδυνο ανεπιθύμητων ενεργειών. Για τον λόγο αυτό, όποιος λαμβάνει φαρμακευτική αγωγή, αντικαταθλιπτικά, αντιπηκτικά, ανοσοκατασταλτικά, αντισυλληπτικά ή άλλα συστηματικά φάρμακα, πρέπει να ζητά γνώμη γιατρού ή φαρμακοποιού πριν χρησιμοποιήσει σπαθόχορτο ως βότανο.

Στο fytokomia, η γνώση του φυτού ξεκινά από την παρατήρηση και τη φροντίδα. Η χρήση του, όταν αφορά την υγεία, χρειάζεται υπευθυνότητα και εξατομικευμένη καθοδήγηση.

Μια μικρή πρακτική υπενθύμιση
Το σπαθόχορτο μάς μαθαίνει κάτι που ισχύει για πολλά βότανα:
δεν αρκεί να ξέρουμε ότι ένα φυτό “κάνει καλό”. Χρειάζεται να ξέρουμε πότε το συλλέγουμε, πώς το αποξηραίνουμε, πώς το φυλάμε και πότε δεν πρέπει να το χρησιμοποιούμε.

Η φυτοκομία δεν είναι μόνο παραγωγή υλικού.
Είναι σχέση με το φυτό, με τον τόπο και με το μέτρο.

Στην παρακάτω φωγραφία, συνοψίζονται τα βασικά βήματα για τη συλλογή, την αποξήρανση και τη φύλαξη του σπαθόχορτου. Κρατάμε όμως πάντα τον βασικό κανόνα: συλλέγουμε με μέτρο, αποξηραίνουμε σωστά και δεν χρησιμοποιούμε το βότανο θεραπευτικά χωρίς υπεύθυνη καθοδήγηση, ειδικά όταν υπάρχει φαρμακευτική αγωγή.