Από το Σαμπούκο έφτιαχναν το κόκκινο χρώμα. Επιπλέον, σάνδυκες ήταν τα ωραία και διαφανή ενδύματα που φορούσαν οι γυναίκες. Σαμβύκη, επίσης, ήταν ένα γνωστό μουσικό όργανο, το οποίο και είχε προέλθει από την Ανατολή και αναφέρεται από πλήθος συγγραφέων, όπως ήταν ο Αριστοτέλης και ο Πλούταρχος. Εικάζεται το έφτιαχναν με ξύλο σαμπούκου, όπως φαίνεται να έφτιαχναν και μια πολιορκητική μηχανή, ενώ αναφέρεται και κάποιο φάρμακο που να έχει την ίδια ονομασία Στην προϊστορία ο καρπός χρησιμοποιήθηκε σαν τροφή και τα άνθη σαν ίαμα.
Η Κουφοξυλιά, αφροξυλιά ή αλλιώς Σαμπούκος, ζαμπούκος είναι μικρό φυλλοβόλο δένδρο. Ο φλοιός του κορμού είναι ανοιχτόχρωμος με σχισμές και λευκά φακίδια. Έχει φύλλα μεγάλα, πράσινα θαμπά, με 5 λογχοειδή οδοντωτά φυλλάρια, άνθη μικρά λευκοκίτρινα, πολύ μυρωδάτα κατά μεγάλα απλωτά σκιάδια. Τα άνθη του βγαίνουν σε ταξιανθίες όπως και οι καρποί, είναι ερμαφρόδιτα και έχουν ευχάριστη μυρωδιά που οφείλεται στο πλούσιο αιθέριο έλαιο που περιέχουν. Τα μικρά του φρούτα είναι σκούρα, σχεδόν μαύρα όταν είναι ώριμα. Η περίοδος άνθησης διαρκεί περίπου για τρεις εβδομάδες, και γίνεται στις πρώτες ζέστες του καλοκαιριού(ανθίζει στο τέλος της άνοιξης) αλλά η διατήρηση των λουλουδιών απαιτεί μεγάλη εμπειρία στους χειρισμούς. Τα κλαδιά του περιέχουν άφθονη εντεριώνη, δηλαδή κούφο-ξυλιά. Είναι αυτοφυές σε δασώδη και δροσερά εδάφη, σε άκρες από χείμαρρους και καλλιέργειες. Επιπλέον, αναφορικά, υπάρχει και ένα δεύτερο είδος σαμπούκου με δυσάρεστη οσμή. Ο Σαμπούκος είναι φυτό γνωστό από την αρχαιότητα όπως προαναφέραμε και οφείλει το όνομά του στην ελληνική λέξη "σαμβύκη" ή " ιαμβύκη" αιολικός τύπος του "σάνδυξ", που σημαίνει κόκκινο.
Από το Σαμπούκο έφτιαχναν το κόκκινο χρώμα. Επιπλέον, σάνδυκες ήταν τα ωραία και διαφανή ενδύματα που φορούσαν οι γυναίκες. Σαμβύκη, επίσης, ήταν ένα γνωστό μουσικό όργανο, το οποίο και είχε προέλθει από την Ανατολή και αναφέρεται από πλήθος συγγραφέων, όπως ήταν ο Αριστοτέλης και ο Πλούταρχος. Εικάζεται το έφτιαχναν με ξύλο σαμπούκου, όπως φαίνεται να έφτιαχναν και μια πολιορκητική μηχανή, ενώ αναφέρεται και κάποιο φάρμακο που να έχει την ίδια ονομασία Στην προϊστορία ο καρπός χρησιμοποιήθηκε σαν τροφή και τα άνθη σαν ίαμα. Η έντονη ευχάριστη μυρωδιά υπάρχει λόγω του αιθέριου ελαίου που είναι πλούσιο σε γλυκοσίδια, τανίνες και το χρησιμοποιούν και σαν εφιδρωτικό και σπασμολυτικό. Ο γνωστός σε όλους πατέρας της Ιατρικής Ιπποκράτης, χρησιμοποίησε το σαμπούκο για την αντιμετώπιση γυναικολογικών προβλημάτων, και σαν φάρμακο ενάντια στην υστερία. Ο Διοσκουρίδης χρησιμοποιούσε τους βλαστούς σε κατάπλασμα ενάντια στην ποδάγρα, στις φλεγμονές, στα εγκαύματα και στα πιθανά δαγκώματα κάποιου σκύλου.
Το γένος περιλαμβάνει 40 είδη φυλλοβόλων θάμνων και δέντρων στις εύκρατες περιοχές. Στην Ελλάδα υπάρχουν 3 είδη, από τα οποία το ένα είναι τοξικό (Sambucus ebulus) και το άλλο φύεται στην Ροδόπη. Η λαϊκή παράδοση χαρακτηρίζει τον Σαμπούκο ως πλήρες Φαρμακείο λόγω των αναρίθμητων θεραπευτικών και προφυλακτικών του ιδιοτήτων. Τα μέρη που χρησιμοποιούνται για θεραπευτικούς σκοπούς είναι ο φλοιός, τα άνθη, οι καρποί και τα φύλλα. Θεραπευτικές Ιδιότητες Για τη χρήση του σαμπούκου, λόγω του ότι μπορεί να παρουσιαστούν παρενέργειες, επιβάλλεται προσοχή: Τα ανώριμα ή αμαγείρευτα μούρα του σαμπούκου είναι τοξικά. Μπορεί να προκαλέσουν ναυτία, εμετούς ή σοβαρή διάρροια. Μόνο τα μούρα χρώματος μπλε ή μαύρου του σαμπούκου είναι εδώδιμα. Επειδή τα άνθη του σαμπούκου πιθανόν να έχουν διουρητικές δράσεις χρειάζεται προσοχή όταν χρησιμοποιούνται ταυτόχρονα με φάρμακα που αυξάνουν τη διούρηση (διουρητικά). Οι σκούρες ρώγες του φυτού μπορούν να καταναλωθούν νωπές σε μικρή ποσότητα όταν είναι πλήρως ώριμες, γιατί είναι δηλητηριώδεις όσο είναι άγουρες.
Οι καρποί είναι ασφαλείς αφού μαγειρευτούν και μπορούν να γίνουν μαρμελάδα, ζελέ, ή σιρόπι. Οι καρποί περιέχουν:αμινοξέα-βιοφλαβονοειδή-φλαβονοειδή-καροτενοειδή-ζάχαρη-τανίνες, βιταμίνες Α- Β- C ( βιταμίνη C σε μεγάλη ποσότητα) . Ο φλοιός δρα ως καθαρτικό, εμετικό και διουρητικό. Φύλλα Δρουν ως εξωτερικό μαλακτικό και επουλωτικό, εσωτερικά καθαρτικό, αποχρεμπτικό, και εφιδρωτικό. Χρησιμοποιούνται για μωλωπισμούς, διαστρέμματα, τραύματα και χιονίστρες. Τα φύλλα έχουν έντονη καθαρτική δράση αλλά η γεύση τους δεν είναι ευχάριστη. Τα φύλλα αφού πολτοποιηθούν και αραιωθούν με νερό διώχνουν μακριά τις μύγες, σκοτώνουν τις αφίδες, και άλλα έντομα. Συλλέγονται τον Ιούνιο και τον Ιούλιο, μόνο με αίθριο καιρό, και αφού ο ήλιος έχει διώξει την πρωινή δροσιά, και αποξηραίνονται. Χρησιμοποιούνται τόσο φρέσκα, όσο και αποξηραμένα.
*Η χρήση των φύλλων του σαν ρόφημα δεν είναι ιδιαιτέρα διαδεδομένη στη χώρα μας, με εξαίρεση τη Θεσσαλία, όπου εκεί γίνεται σε συνδυασμό με άλλα βότανα. Άνθος Δρουν ως εφιδρωτικό και αντικαταρροικό, είναι πολύ καλά για θεραπεία κρυολογημάτων και γρίπης, πονόλαιμου, πονόδοντου, ξερόβηχα, αμυγδαλών και φαρυγγίτιδας. Είναι κατάλληλα και για κάθε καταρροϊκή φλεγμονή του ανωτέρου αναπνευστικού συστήματος, όπως πυρετός. Εξωτερικά τα λουλούδια μπορούν να χρησιμοποιηθούν όπως και το χαμομήλι. Τα αποξηραμένα λουλούδια έχουν μαλακτικές ιδιότητες για το δέρμα, ενώ τα φρέσκα αποφεύγονται γιατί είναι ερεθιστικά. Είναι κατάλληλα για την επιπεφυκίτιδα, για δερματικές παθήσεις, για το ξηρό δέρμα και τα εγκαύματα από τον ήλιο. Το εκχύλισμα των ανθέων (Aqua Sambuci )είναι μαλακτικό, λευκαντικό και αναπλαστικό για το δέρμα, κατάλληλο τόσο για τις πανάδες, όσο και για τα τραύματα και τις ουλές. Μπορεί να προστεθεί στο νερό του λουτρού για ένα αναζωογονητικό μπάνιο που θα καταπραΰνει τα ευερέθιστα νεύρα και θα ανακουφίσει από τη φαγούρα.
Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για το πλύσιμο των ματιών, σε πληγές ή φλεγμονές, όπως και το χαμομήλι. Καρπός Δρουν ως εφιδρωτικό, διουρητικό και υπακτικό. Έχουν παρόμοιες ιδιότητες με τα άνθη αλλά επιπλέον είναι χρήσιμοι και στους ρευματισμούς. τις νευραλγίες, και τις ορμονικές διαταραχές.Έχουν δράση διουρητική, καθαρτική και υπακτική. Προάγουν την εφίδρωση, καταπολεμούν τη δυσκοιλιότητα, και συμβάλλουν στην αποτοξίνωση του οργανισμού. Στην κουζίνα Οι καρποί της κουφοξυλιάς είναι πλούσιοι σε βιταμίνες και μέταλλα, και χρησιμοποιούνται σαν τονωτικό σιρόπι για να προλάβουν τις ασθένειες του χειμώνα. Περιέχουν ευεργετικά φλαβονοειδή, και έχουν δυνατή αντιοξειδωτική δράση.
Συλλέγονται από τα τέλη του καλοκαιριού, έως τις αρχές του φθινοπώρου. Τρώγονται ψημένοι, και με αυτούς παρασκευάζουν γλυκά, και ποτά. Τα πράσινα, άγουρα μούρα είναι δηλητηριώδη και πρέπει να αποφεύγονται. Ακόμη και τα ώριμα διατηρούν σε μικρότερο βαθμό την τοξικότητά τους και είναι ο λόγος που στις περισσότερες συνταγές συστήνεται το ψήσιμο τους στους 100 ° C. Οι ταξιανθίες των φρέσκων λουλουδιών βουτηγμένες σε κουρκούτι και σερβιρισμένες με σιρόπι σφενδάμου και χυμό λεμονιού, είναι ένα νόστιμο σνακ, αλλά και παραδοσιακό γλυκό όπως οι δικοί μας λουκουμάδες σε κάποιες περιοχές. Τα άνθη χρησιμοποιούνται επίσης για την παρασκευή λικέρ, και τον αρωματισμό άλλων αλκοολούχων ποτών. Οι συνταγές για σιρόπια, κρασιά και λικέρ δεν έχασαν ποτέ τη δημοτικότητά τους και η χρήση τους συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Στο Βέλγιο, ένα είδος μπύρας γίνεται από τα μούρα του γέροντα. Οι Βρετανοί συνήθιζαν το σπιτικό κρασί και λικέρ από Σαμπούκο γιατί πίστευαν ότι παρατείνει τη ζωή και για τη θεραπεία του κοινού κρυολογήματος.
Οι καρποί χρησιμοποιούνται στην παρασκευή γλυκισμάτων, στον αρωματισμό κέικ, μπισκότων, χυμών και φρούτων. Οι Καυκάσιοι οινοποιούν τον μούστο τους με άνθη Σαμπούκου και αρωματίζουν κάποιες κρέμες, οι Βούλγαροι φτιάχνουν ξύδι Σαμπούκου, και οι Σέρβοι μαρμελάδες. Εδώ σ'εμάς απ'όσο ξέρω, η Σαμπούκα των Ιταλών μας έγινε γνωστή σαν κέρασμα στα ποτάδικα και τα μεζεδοπωλεία τη δεκαετία του 90.
Πηγή:gardenmagazine.gr
